อัปเดตตุลาคม 2569 · อ่านประมาณ 8 นาที
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) คือมาตรการของสหภาพยุโรปที่กำหนดให้สินค้านำเข้าที่ปล่อยคาร์บอนสูงต้องมี “ราคาคาร์บอน” เท่ากับสินค้าที่ผลิตใน EU ซึ่งอยู่ภายใต้ระบบซื้อขายสิทธิการปล่อยก๊าซ (EU ETS) อยู่แล้ว เป้าหมายคือป้องกันการย้ายฐานผลิตไปยังประเทศที่กฎคาร์บอนหลวมกว่า (carbon leakage) และทำให้การแข่งขันเป็นธรรมขึ้น
ช่วงตุลาคม 2566 ถึงธันวาคม 2568 เป็นเพียง ระยะเปลี่ยนผ่าน (transitional period) ที่ผู้นำเข้าต้องรายงานข้อมูลการปล่อยก๊าซเท่านั้น ยังไม่มีการจ่ายเงิน ตั้งแต่ 1 มกราคม 2569 มาตรการเข้าสู่ ระยะบังคับเต็ม (definitive period) — ภาระผูกพันทางการเงินเริ่มมีผลจริง แม้การขายใบรับรอง CBAM จะเริ่มในเดือนกุมภาพันธ์ 2570 ก็ตาม
ตัวเลขจากสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กระทรวงพาณิชย์ ชี้ว่าสินค้ากลุ่ม CBAM ของไทยยังโตได้ในตลาด EU แม้กติกาจะเข้มขึ้น:
ความหมายตรง ๆ คือ น้ำหนักยังอยู่ที่เหล็กและอะลูมิเนียม ส่วนซีเมนต์ ปุ๋ย ไฟฟ้า และไฮโดรเจนแทบไม่มีการส่งออกไป EU และแม้สัดส่วนต่อการส่งออกรวมของไทยจะเล็ก แต่ผลกระทบไม่ได้เล็กตาม เพราะผู้นำเข้า EU เริ่มคิดต้นทุนคาร์บอนไว้ในราคาตั้งแต่ก่อนซื้อ และมีรายงานประเมินว่าสินค้าไทยที่ผลิตด้วยกระบวนการใช้ถ่านหินอาจปล่อยคาร์บอนต่อตันสูงกว่าคู่แข่งในยุโรปหลายเท่า ซึ่งผลักภาระต้นทุนใบรับรองมาที่ฝั่งไทย
| ช่วงเวลา | สิ่งที่เกิดขึ้น |
|---|---|
| ต.ค. 2566 – ธ.ค. 2568 | ระยะเปลี่ยนผ่าน: รายงานข้อมูลการปล่อยเท่านั้น |
| 1 ม.ค. 2569 | ระยะบังคับเต็มเริ่ม: ต้องมีสถานะ authorised declarant และภาระผูกพันทางการเงินเริ่มนับ |
| 1 ก.พ. 2570 | เริ่มขายใบรับรอง CBAM ในระบบทะเบียน |
| 30 ก.ย. 2570 | ยื่น CBAM declaration และส่งคืนใบรับรองสำหรับสินค้าที่นำเข้าในปี 2569 |
| 2569 – 2577 | สิทธิฟรีใน EU ลดลงต่อเนื่อง ภาระ CBAM เพิ่มขึ้นตามลำดับ |
เมื่อมีข้อมูลการปล่อยจริงที่ทวนสอบแล้ว ผู้นำเข้าจะจ่ายใบรับรองน้อยกว่าการใช้ค่าตายตัว (default values) ที่ EU กำหนดไว้ให้ใช้เมื่อไม่มีข้อมูล ซึ่งค่าตายตัวเหล่านี้คิดบวกส่วนเพิ่ม (mark-up) และปรับสูงขึ้นทุกปีในช่วง 2569–2571 เพื่อจูงใจให้เก็บข้อมูลจริง ตัวอย่างเช่น เหล็กแผ่นรีดร้อนของไทยมีค่าตายตัวอยู่ในระดับประมาณ 1.9–2.5 ตัน CO2e ต่อตันสินค้า ขึ้นกับประเภทย่อยและปีที่นำเข้า
นี่คือเหตุผลที่ผู้ส่งออกไทยถูกขอให้ทำ product carbon footprint ระดับสินค้า/ล็อตผลิต ไม่ใช่แค่บัญชีคาร์บอนระดับองค์กร และต้องแยกให้ได้ว่าไฟฟ้าที่ใช้คิดด้วยวิธีใด วัตถุดิบต้นน้ำปล่อยเท่าไร และของเสียในกระบวนการคิดอย่างไร มาตรฐานที่ใช้กันคือ ISO 14067 สำหรับ footprint ของผลิตภัณฑ์ คู่กับ GHG Protocol และแบบรายงานคาร์บอนฟุตพริ้นท์ของ อบก. (TGO) หรือที่เรียกว่า CFP/CFO ซึ่งทำให้ข้อมูลชุดเดียวใช้ได้ทั้งลูกค้า EU และรายงานในประเทศ
อีกจุดที่พลาดบ่อยคือ การทวนสอบ ข้อมูลที่ไม่มีผู้ทวนสอบอิสระรับรองมักถูกผู้นำเข้าปฏิเสธหรือใช้ค่าตายตัวแทน ซึ่งทำให้ต้นทุนใบรับรองสูงขึ้นทันที องค์กรจึงต้องวางระบบเก็บข้อมูลย้อนหลังให้ตรวจได้ ไม่ใช่ประกอบข้อมูลตอนลูกค้าขอ
ขณะที่ EU บังคับใช้ CBAM ไปแล้ว ฝั่งไทยมีเครื่องมือใหม่ที่ทำให้ข้อมูลคาร์บอนกลายเป็นเรื่องการเงินในประเทศด้วย:
แปลว่าข้อมูลคาร์บอนชุดเดียวกันจะถูกใช้ทั้งยื่นลูกค้า EU คำนวณต้นทุนภาษีในประเทศ และตอบคำถามนักลงทุนในดีลM&A — งานที่เคยเป็นงานรายงานประจำปีจึงกลายเป็นงานระบบที่ต้องมีคนดูแลตลอดปี
ตำแหน่งที่ประกาศรับในตลาดตอนนี้ไม่ได้ใช้คำว่า CBAM ทุกครั้ง แต่เนื้องานตรงกับความต้องการนี้ชัดเจน:
ช่วงค่าตอบแทนอ้างอิงจากประกาศงานในตลาดไทยใกล้เคียงกับสาย ESG/คาร์บอนทั่วไป: ระดับ Officer/Analyst ประมาณ 25,000 – 60,000 บาทต่อเดือน, ระดับ Specialist/Senior 50,000 – 90,000 บาทต่อเดือน และระดับ Manager 80,000 – 130,000 บาทต่อเดือน โดยตำแหน่งที่ต้องใช้ภาษาอังกฤษกับลูกค้า EU และเข้าใจทั้งเรื่องเทคนิคคาร์บอนและพิธีการศุลกากรพร้อมกันมักได้ค่าตอบแทนสูงกว่า
อ่านต่อได้ที่ CSRD กับซัพพลายเออร์ไทย, EUDR กับผู้ส่งออกไทย และ คาร์บอนเครดิตในไทย
ตามตัวบท ภาระทางกฎหมายอยู่ที่ผู้นำเข้าที่ขึ้นทะเบียนใน EU แต่ในทางปฏิบัติผู้นำเข้าจะเจรจาให้ผู้ผลิตช่วยรับผิดชอบต้นทุน หรือเลือกซัพพลายเออร์ที่ให้ข้อมูลได้ครบกว่า ผู้ส่งออกจึงได้รับผลกระทบผ่านราคาและเงื่อนไขสัญญา โดยเฉพาะในสินค้าที่แข่งขันด้านราคาสูง
หากผู้นำเข้า EU อยู่ในเกณฑ์ยกเว้น 50 ตันต่อปี ภาระ CBAM จะไม่เกิดกับล็อตนั้น แต่คำขอข้อมูลคาร์บอนจากลูกค้ามักมาในรูปของนโยบายจัดซื้อของบริษัทเอง (Scope 3) ไม่ใช่ข้อกฎหมาย จึงยังถูกขออยู่ดี
ใช้ได้เพียงบางส่วน เพราะ CBAM ต้องการค่าการปล่อยต่อหน่วยสินค้าที่แยกตามกระบวนการผลิตและวัตถุดิบ ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยทั้งองค์กร องค์กรที่ทำเฉพาะ CFO จึงมักต้องลงรายละเอียดเพิ่มระดับไลน์ผลิตหรือล็อต
ไม่จำเป็น สายข้อมูลและสาย compliance รับคนจากบัญชี เศรษฐศาสตร์ นิติศาสตร์ หรือการจัดการซัพพลายเชนได้ แต่ต้องยอมเรียนรู้หลักวิทยาศาสตร์การคำนวณและอ่านระเบียบของ EU ให้ละเอียด
English summary: The EU's Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) moved from its reporting-only transitional phase into the definitive regime on 1 January 2026. Importers of six product groups — iron and steel, aluminium, cement, fertilisers, electricity and hydrogen — must be authorised CBAM declarants, file annual declarations and surrender certificates covering embedded emissions; certificate sales start 1 February 2027 and the first declaration-and-surrender deadline for 2026 imports is 30 September 2027, with EU free allocation phasing out between 2026 and 2034. Importers below 50 tonnes per year are exempt (electricity and hydrogen excluded from that exemption). Thai exposure is concentrated in steel and aluminium: Thailand's Trade Policy and Strategy Office reports EU imports of CBAM goods from Thailand grew 54.71% in the first ten months of 2025 and Thailand's EU market share rose to 0.42% (from 0.29%), while 2024 EU imports of CBAM goods from Thailand were worth USD 447.51 million — just 0.13% of Thailand's total exports, so the pressure is commercial (buyer data requests, default-value mark-ups) rather than a direct tax. Verified product-level footprints (ISO 14067, TGO CFP) let importers avoid penalty default values, which is creating roles in CBAM emissions data, product carbon footprint, green trade compliance, MRV/verification, carbon-pricing analysis and supply-chain traceability — typically 25-60k THB/month at analyst level, 50-90k at specialist level and 80-130k at manager level.
ติดตามตำแหน่งงาน ESG คาร์บอน และ compliance ที่เปิดรับอยู่ได้ที่ thaiesgjob.com — เราเพิ่มงานใหม่ทุกสัปดาห์